Psychologia i neuronauka „smutnej przyjemności” – dlaczego tragiczne historie dają ulgę i poczucie głębszego połączenia.
Witaj w „Widzę, wiem, czuję i poszukuję”.
Czasem włączam ulubioną smutną piosenkę – taką, przy której gardło ściska, a oczy robią się wilgotne – i czuję… ulgę. Nie pogłębienie smutku, ale właśnie ulgę. Podobnie jest z filmem, który kończy się łzami: wychodzę z kina lżejsza, jakby ktoś zdjął mi z ramion ciężar, o którym nawet nie wiedziałam, że go niosę.
Dlaczego tak się dzieje?
Dlaczego świadomie sięgamy po rzeczy, które wywołują smutek, choć w codziennym życiu robimy wszystko, żeby go unikać?
Nauka ma na to coraz więcej odpowiedzi. Nazywa się to „smutną przyjemnością” (ang. sad pleasure lub pleasurable sadness) i jest jednym z najbardziej fascynujących paradoksów ludzkiej psychiki. Katharsis – bezpieczne uwolnienie. Już Arystoteles w starożytnej Grecji pisał o tragedii jako o narzędziu katharsis – oczyszczenia. Kiedy patrzymy na cudze cierpienie na ekranie lub słuchamy o nim w piosence, nasz mózg przeżywa emocje, ale w kontrolowanym, bezpiecznym kontekście. Nie musimy stawiać czoła własnym prawdziwym problemom – możemy je zobaczyć „z boku”, przeżyć i… wypuścić. Badania pokazują, że smutna muzyka i tragiczne historie pozwalają nam w bezpieczny sposób uwolnić nagromadzone napięcie emocjonalne. Zamiast tłumić smutek, dajemy mu przestrzeń. I paradoksalnie – czujemy się potem lżej.
Co dzieje się w mózgu?
Potwierdza to, co intuicyjnie czujemy: smutna muzyka aktywuje te same obszary mózgu, które odpowiadają za nagrodę i przyjemność (m.in. jądro półleżące – nucleus accumbens). Wydziela się dopamina – neuroprzekaźnik radości i motywacji.
Jednocześnie wzrasta poziom prolaktyny (hormonu, który łagodzi stres i daje poczucie ukojenia po płaczu) oraz oksytocyny – hormonu bliskości i więzi.
Amygdala (ośrodek emocji) i obszary limbiczne pracują pełną parą, ale w estetycznym, „niegroźnym” kontekście – dlatego smutek nie paraliżuje, tylko… porusza. Innymi słowy: mózg jednocześnie czuje smutek i przyjemność. To nie jest błąd systemu. To jego genialna cecha. Poczucie połączenia – najpiękniejsza nagroda.
Najgłębsza ulga nie płynie jednak tylko z hormonów. Płynie z poczucia, że nie jesteśmy sami. Kiedy słuchamy tekstu, który dokładnie opisuje to, co sami przeżywamy, lub oglądamy bohatera, który czuje to samo co my – nagle pojawia się głęboka więź. Z artystą. Z postacią. Z tysiącami innych ludzi, którzy też słuchali tej piosenki i też płakali. Psycholożka Tara Venkatesan porównuje to do rozmowy z bliskim przyjacielem: smutek staje się mostem, a nie murem. Badania pokazują, że osoby wysoko empatyczne szczególnie mocno odczuwają tę „smutną przyjemność” – bo potrafią głęboko wczuć się w cudze emocje i jednocześnie poczuć, że są zrozumiane.
To właśnie to poczucie głębszego połączenia – z samym sobą, z innymi, z ludzkim doświadczeniem – jest tym, co naprawdę nas leczy. Nostalgia i refleksja – dar smutku. Smutne utwory i filmy często budzą nostalgię. Przypominają nam o tym, co było, co straciliśmy, ale też o tym, co kochaliśmy. I w tej refleksji nagle widzimy własne życie jaśniej: co jest dla nas ważne, za co jesteśmy wdzięczni, co warto chronić.
Smutek w estetycznej formie nie niszczy – on przypomina nam, że czujemy. Że jesteśmy żywi. Że potrafimy kochać, tęsknić, przeżywać.
W „Widzę, wiem, czuję i poszukuję” .
W naszym poszukiwaniu głębi smutek nie jest wrogiem. Jest nauczycielem. Kiedy pozwalamy sobie na „smutną przyjemność”, tak naprawdę robimy coś bardzo mądrego: dajemy sobie przestrzeń na prawdziwe czucie. Widzimy więcej. Wiemy więcej o sobie. I – co najważniejsze – czujemy, że jesteśmy częścią większej, wspólnej ludzkiej opowieści. A to już jest czysta radość.
Czy Wy też macie swoje „smutne ulubione”? Piosenkę albo film, do którego wracacie, kiedy potrzebujecie się… oczyścić?
Ja, będąc jeszcze młodą dziewczyną, wybrałam na dyplom z gry na skrzypcach w Studium muzycznym utwór Piotra Czajkowskiego ( to jednak nie moja rodzina) - pt. "Chanson Triste" ( "Smutna pieśń"). Dziwię się, w jaki sposób udało się akompaniatorowi nie zasnąć przy fortepianie.
Proszę posłuchać Chanson Triste w wykonaniu Chóru Dana link
Napiszcie w komentarzu – chętnie poczytam, co Wam pomaga poczuć tę dziwną, piękną ulgę.
Z czułością i zrozumieniem w Waszym poszukiwaniu.
ŻRÓDŁA:
Systematic review o przyjemności smutnej muzyki (2015)
Sachs, M. E. et al. – „The pleasures of sad music: a systematic review”
→ Najważniejsze naukowe podsumowanie tematu. Wyjaśnia, dlaczego smutek w muzyce jest przyjemny (bezpieczny kontekst + korzyści psychologiczne).
Psychologia Today – The Tragedy Paradox (2022)
Proste i przyjemne wyjaśnienie, dlaczego smutna muzyka może nas uszczęśliwiać + rola prolaktyny i poczucia połączenia.
Greater Good Science Center (Berkeley) – empatia i smutna muzyka (2016)
Pokazuje, że osoby bardziej empatyczne szczególnie lubią i są poruszane smutną muzyką.
Link: https://greatergood.berkeley.edu/article/item/why_do_some_people_love_sad_musicNPR – Why beautiful sadness in music and art (2023)
Krótki, ładny artykuł z neuronaukowcem Matthew Sachs – o tym, jak smutna muzyka aktywuje obszary przyjemności w mózgu i pomaga doświadczać korzyści smutku bez realnej straty.
Link: https://www.npr.org/sections/health-shots/2023/09/08/1198111226/beautiful-sadness-art-music-pleasure-brain
Frontiers in Psychology – badania fińskie (Eerola, Vuoskoski i in.)
Pokazują, że smutna muzyka daje trzy rodzaje doświadczeń: prawdziwy smutek, komfort i przyjemność – i że empatia odgrywa kluczową rolę.
https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2016.01176/full)
~~~~~~~~~~~~~
⚓️ Moja blogowa flotylla – wybierz swój pokład:🧼
Zapiski z mojego laptopa – Codzienność, humor i walka z grawitacją kanapy (oraz eklerki!)tutaj link
✨ W Kręgu Mojego Sacrum – Chwile zatrzymania, modlitwa i rozmowy z Archaniołami.
🎨 Oko na obraz – Interpretacje – Sztuka bez krawata: nostalgia, filozofia i niekonwencjonalne spojrzenie na płótno. link tutaj
⛵ Wierszyki sercem pisane – Mój „samotny biały żagiel”, czyli rymowana kraina dla dzieci i tych, którzy z bajek nigdy nie wyrośli. tutaj link
i oczywiście ten blog, zawierający popularnonaukowe posty i inne ciekawostki na którym się znajdujesz w tej chwili, tj. "Widzę, Czuję, Wiem i poszukuję" link tutaj
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz